zmień rozmiar:

SYPNIEWO
WCZESNOWIECZNY KOMPLEKS OSADNICY NA PÓŁNOCNYM MAZOWSZU

I CZĘŚĆ ARTYKUŁU OPRACOWANEGO PRZEZ ROMANA I RAFAŁA ZAKRZEWSKICH

Sypniewo, Rysunkowa rekonstrukcja kompleksu osadniczego z X wieku. Widok z lotu ptaka od zachodu. Projekt F. Biermann, rys. B. Fischer.

W porównaniu z innymi częściami historycznego Mazowsza, rejon dorzecza Narwi położony w przybliżeniu w trójkącie wyznaczonym miejscowościami Maków Mazowiecki – Ostrów Mazowiecka – Ostrołęka, dłużej pozostawał białą plamą na archeologicznej mapie tej dzielnicy. Przede wszystkim fakt istnienia tu kilku grodzisk wczesnośredniowiecznych, z sypniewskim na czele, nie został odnotowany w odpowiednich hasłach XIX-wiecznego „Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego”. Szczególnie w wypadku Sypniewa może to dziwić ze względu na doskonały stan zachowania zabytku i jego wyrazistą ekspozycję w odkrytym terenie. Sytuacja w tym zakresie uległa zmianie dopiero w latach 30-tych dwudziestego wieku, a to za sprawą przypadkowego odkrycia i potem – systematycznych badań wykopaliskowych stanowisk wczesnośredniowiecznych, cmentarzyska i osady w miejscowości Bazar Nowy, na przedmieściu Makowa Mazowieckiego. Przeprowadził je w latach 1936 – 1937 mgr Józef Marciniak, pracownik Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Najwidoczniej to naukowe wydarzenie rozbudziło lokalne zainteresowanie archeologią, skoro po pierwszym sezonie badań Bazaru, komisarz ziemski z Makowa, nazwiskiem Niedzielski mógł powiadomić jesienią Muzeum o kolejnym odkryciu. Mianowicie na terenie pobliskiego Sypniewa (odległego od Makowa o około 20 km w kierunku północno – wschodnim) odsłonięto przypadkowo, w trakcie regulacji rzeki Róż jakieś konstrukcje drewniane. Przybyły na miejsce J. Marciniak potwierdził autentyczność tej informacji i w zwięzłej notatce opublikowanej potem na łamach „Z otchłani wieków” umieścił dodatkowo trzy zdania (!!!) dotyczące istniejącego tam (wcześniej – jak wiemy – zupełnie nieznanego) Grodziska. Od tego czasu zabytek ów trafił na trwałe do obiegu naukowego, a informacja została zapisana w „Kartotece Grodzisk”. W czerwcu 1959 roku Zakład Atlasu Archeologicznego przeprowadził wizję lokalną Grodziska w Sypniewie, pierwszą po 23 latach od bytności tam J. Marciniaka. Stwierdzono doskonały stan zachowania zabytku (wykonano jego uproszczony plan), ale co najważniejsze wskazano na istnienie w bezpośrednim sąsiedztwie Grodziska dwu innych elementów zespołu – osady otwartej i cmentarzyska szkieletowego, których obecność wyraźnie manifestowała się na powierzchni. W tym samym roku penetracja terenowa zabytku została wzbogacona o serię zdjęć lotniczych. Udało się uzyskać od wojska kilka (bezpłatnych) lotów helikopterem ze specjalnej jednostki na Okęciu. Maszynę pilotował kapitan Prus, a dwuosobowa ekipa w składzie -„naprowadzający” – Wojciech Szymański i fotograf Edward Buczek (długoletni pracownik Katedry Archeologii UW), dokonała m.in. udanej rejestracji sypniewskiego zabytku, nie dysponując żadnym specjalistycznym sprzętem.

Sypniewo. Obszar kompleksu osadniczego z lotu ptaka, widok od strony północno-wschodnie (1959)
Między grodem a drzewem widoczny jest półkolisty wał podgrodzia, w lewej części zdjęcia – teren dawnej osady podgrodowej i cmentarzyska, pośrodku – Róż. (fot. E. Buczek)

To właśnie owocne wyniki tych poczynań spowodowały niemal natychmiastowe rozpoczęcie systematycznych badań wykopaliskowych w Sypniewie. Rozpoczęte w 1959 roku, pod kierownictwem mgr Ireny Górskiej badania objęły w pierwszej kolejności obszar zagrożonego zniszczeniem cmentarzyska. Natomiast od roku 1961 rozpoczęto systematyczne prace wykopaliskowe na Grodzisku w Sypniewie.

Irena Górska kierowała wielosezonowymi badaniami zespołu osadniczego w Sypniewie z ogromnym osobistym zaangażowaniem, wykorzystując i doskonaląc zdobyte wcześniej umiejętności pracy terenowej. Zawsze potrafiła zadbać o skompletowanie kompetentnej, sprawnie działającej ekipy terenowej. Dzięki tym działaniom powstał zbiór stojącej na wysokim poziomie, różnorodnej dokumentacji polowej, której walory informacyjne nie wygasły mimo upływu wielu lat od daty zakończenia badań. Na bieżąco prowadzona była także staranna inwentaryzacja, zarówno licznych zabytków ruchomych, jak też wytworzonej dokumentacji. Oczywiście finalnym zamierzeniem mgr Górskiej pozostawało zawsze przygotowanie pełnej publikacji obejmującej całość źródeł pozyskanych w wyniku eksploracji tego zespołu osadniczego. Jednak opracowanie tak wielkiej kolekcji, bez pozyskania dodatkowych, znacznych środków finansowych nie było przedsięwzięciem realnym.

Pozytywne rozwiązanie tej sytuacji okazało się możliwe dzięki pozyskaniu do współpracy, w ramach pobytu stypendialnego, wykwalifikowanego badacza, dr Felixa Biermanna (z Berlina, obecnie w Greifswaldzie). Przeprowadzenie zaplanowanych prac stało się możliwe dzięki przyznaniu dr Biermannowi stypendium Feodora Lynena Fundacji im. Alexandra von Humboldta, współfinansowanego przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Badaczka, I. Górska wspaniałomyślnie udostępniła dokumentację i zabytki z Sypniewa do opracowania i służyła koniecznymi dodatkowymi informacjami.

W wyniku tej inicjatywy powstało obszerne powstanie monograficzne, dwujęzyczne, z czasem podzielone na dwa tomy. Pierwszy opublikowany tom zawiera podstawowy niemiecki tekst autorstwa Felixa Biermana i jego polskie streszczenie. W drugim tomie, który ma się ukazać w dalszej kolejności znajdą się katalogi zabytków z żelaza i metali kolorowych oraz wyniki wielu analiz przyrodniczych.

Publikacja ukazała się dzięki stypendium fundacji im. Alexandra von Humboldta.

Na okładce: denar Ottona i Adelajdy z Grodziska w Sypniewie wybity w roku 991 w Goslarze (znaleziony w zawalisku wału grodowego nad studnią – wg badań niemieckich oddanej do użytkowania w 915 roku.)

Przygotowanie i publikacja monografii Sypniewa stanowi szczęśliwe zwieńczenie szeregu lat poczynań badawczych mgr Ireny Górskiej, dostarczając zarazem powodu do dodatkowej satysfakcji wynikającej stąd, że ich wyniki staną się szerzej znane – nie tylko w Polsce.


Widok współczesny

Opracowanie i reprodukcja zdjęć:

Roman i Rafał Zakrzewscy.
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Jak się żyło naszym przodkom?

W okresie wczesnego średniowiecza, w podmokłej dolinie rzeczki Róż, powstało grodzisko, dziś w pobliżu znajduje się wieś Sypniewo. Dlaczego właśnie tam osiedlili się nasi przodkowie? Jak żyli? Co przetrwało po nich do dziś? Na te pytania postaram się odpowiedzieć.

Urząd Gminy w Sypniewie
ul. Ostrołęcka 27
06-216 Sypniewo

tel.:  29 717-77-83
fax.: 29 717-78-16
e-mail: gmina@sypniewo.pl
______________________

 

logo glowne

banner - full banner

ohp

zielona-linia

eure

Wykorzystujemy ciasteczka (cookies) w celu gromadzenia informacji związanych z korzystaniem z serwisu. Stosowane przez nas pliki typu cookies umożliwiają utrzymanie sesji po zalogowaniu. Można wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach przeglądarki. Korzystanie z naszego serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia.

Akceptuję cookies z tej strony.

EU Cookie Directive Module Information